Józef Zbigniew Polak na koniu, lata młodzieńczeUrodził się 25.05.1923 r. w Łomży jako syn Czesława Polak i Heleny Tyszko. W dzieciństwie wraz z rodzina przeniósł się na stałe do Warszawy. Tu wojna przerwała jego naukę w szkole średniej. Pióro zmienił na karabin żołnierza AK (1941-1944). W jej szeregach walczył w powstaniu warszawskim. Następnie żołnierski los związał go z I Dywizja Piechoty im. T. Kościuszki, z którą przeszedł do Warszawy cały szlak bojowy m. in. jako dowódca zwiadu saperów.

Po zakończeniu wojny wraz z I Batalionem Saperów brał udział w rozminowywaniu pasa nadnarwiańskiego, m. in. w rejonie Wizny, Drozdowa, Jedwabnego. Armia nie była jednak jego żywiołem. Podjął studia architektoniczne na Politechnice Warszawskiej, które zakończył w 1949 r. Uzyskaniem dyplomu architekta-twórcy. Został więc formalnie, a jak pokazało życie także faktycznie, artystą architektem i artystą plastykiem.

Po studiach, w latach 1949-1967 pracował w Biurze Projektowym Zakładu Osiedli Robotniczych w Warszawie. Jednocześnie w latach 1952-1957 był kierownikiem sekcji naukowej i asystentem przy Katedrze Architektury prof. Bohdana Pniewskiego. Do politechniki wrócił jeszcze jako wykładowca w latach 1981-1986. W latach 1947, 1957-58 odbywał zagraniczne staże w pracowniach architektonicznych w Pradze, Paryżu i Brukseli. Zdobył też duże doświadczenie w wielu innych pracowniach architektonicznych za granicą, m.in. w Afganistanie (1967-1970), USA (1971-1974), Pakistanie (1975), Zjednoczonych Emiratach Arabskich (1977), Libii (1979-1980).

Józef Zbigniew PolakW USA pojawił się po raz pierwszy w 1971 r. przybywając na zaproszenie brata do Kalifornii. Nie zagrzał tam jednak długo miejsca. Znalazł się w Chicago, gdzie przez kilka lat (1971-1974) pracował jako architekt w miejskim dziale architektury. Pozostawił po sobie wiele projektów, przy czym zakochał się w mieście, które stało się po Warszawie najważniejszym miastem jego życia. Powraca tu każdego roku latem na co najmniej kilka tygodni. Odnajduje tu nieustannie natchnienie artystyczne szkicując i rysując miejskie pejzaże śródmieścia, mosty, drapacze chmur, urokliwe zakątki. Każdy taki pobyt w Chicago owocuje przeciętnie około 75 szkicami, z których większość pozostaje na miejscu będąc wykupywana wprost na ulicy w momencie wykończenia.

Od 1974 r. organizowane są wystawy plastyczne J. Polaka w Chicago. Architektura i sztuka są nierozłączne w jego działalności zawodowej i społecznej. Od 1949 r. funkcjonuje stworzony i kierowany przez niego zespół architektów plastyków „Kozia 3” w Warszawie.
Wraz z kierowanym przez siebie zespołem odniósł znaczące sukcesy na skale krajową i miedzynarodową za projekty i realizacje architektoniczne, w tym za: kościół w Nowej Hucie (1954), Centrum Kultury w Leopoldville (Kongo-1959). Było to pierwsze zwycięstwo polskich architektów na arenie miedzynarodowej odniesione spośród 123 uczestniczących zespołów.
Wśród znakomitych projektów realizacji architekta-artysty za granicą znajdują się: Centrum Tel-Avivu (wyróżnienie-1963), Centrum Kabulu (Afganistan-1970), Chicago Central Plaza XX (1974), Centrum Kultury Arabskiej i hotel Khor Fakhan (1977), Centrum Karach (Pakistan 1978).
Józef Polak prezentował często na wystawach również swój dorobek plastyczny: od 1974 r. corocznie w Chicago (I nagroda w dziedzinie grafiki na Lincoln Art. Fair), Kabul (1968), Meseberi Malmo (1969), Los Angeles (1972), Grand Rapidus (1973), Trypolis (1975), Karach (1975), Dubaj (1980), San Diego (1996), Los Angeles (1997).
Bardzo liczne jego prace znajdują się w zagranicznych zbiorach prywatnych i muzeach, w tym 8 rysunków w Watykanie, z których jeden obdarzony został nawet specjalnym autografem papieża Jana Pawła II.
Józef Zbigniew Polak Centrum Kabulu Afganistan
Józef Zbigniew Polak Centrum Tel Awiwu Izraelkatedra-w-Osny-pod-ParyzemKhor-Fakhan-Centrum-Kultury-ArabskiejJózef Zbigniew Polak Ośrodek Kultury Kinszasa Kongo
Przez 18 lat pracował w kraju z grupa artystów „Arts 53” skupiająca malarzy, rzeźbiarzy, dekoratorów wnętrz i architektów, którzy koncentrowali się na artystycznych problemach wielkich miast. Efektem działalności grupy bylo 10 wspaniałych konstrukcji obiektów kulturalnych na terenie Polski, a wśród nich m. in. Teatr w Oświęcimiu, uchodzący za najlepszy architektonicznie obiekt kulturalny w Polsce. Inne krajowe projekty i realizacje J. Polaka to: dworzec pasażerski lotniska LOT w Warszawie (II nagroda – 1965). Muzeum Ruchu Robotniczego (I nagroda – 1967), Osiedle Piaski II w Legionowie, wybudowane dla potrzeb Wojska Polskiego, podobnie jak Klub Oficerski i osiedla w Wesołej i Mińsku Mazowieckim oraz koncepcja rozbudowy Domu Wojska Polskiego.
J. Polak dał się poznać jako wybitny specjalista w dziedzinie domów i centrów kultury, które zaprojektował m. in. dla: Rzeszowa (1953), Lancuta (1966), Kutna (1972), Pulaw (1985) i Wolbromia. Za projekty dla Puław i Kutna otrzymał I nagrodę Ministra Budownictwa.

Jest też autorem projektów kilkunastu szkół, licznych ośrodków zdrowia, budynków biurowych. Swą działalność plastyczną prezentował na wielu wystawach krajowych, w tym: Warszawie (1978, 1985), Kutnie (1982), Brodnicy (1983), Nowym Mieście Lubawskim (1978, 1980, 1998), Lublinie (1996), Puławach (1997).

polak_impresje_ziemi_wyszkowskiej_6Jest autorem kilku konkursowych projektów pomnika Powstania Warszawskiego. Warszawa jest bohaterem wielu jego rysunków, przez które „chce wyrazić swoje uczucia do miasta, którego architektura jak skamieniała muzyka Chopina śpiewa do mnie mowa ojczysta.”

W ostatnim okresie uczestniczył w konkursach architektonicznych na Świątynie Opatrzności Bożej w Wilanowie oraz Miłosierdzia Bożego w Krakowie. Ze względów pozamerytorycznych znanych tylko artyście, jego projekty nie zostały dopuszczone do konkursów. Satysfakcjonuje go jednak fakt, ze według jego projektu zostanie wzniesiona Świątynia Miłosierdzia Bożego pod Paryżem. Opracował też program architektoniczny restauracji i rozbudowy Seminarium Duchownego w Grodnie, które w opłakanym stanie wróciło niedawno pod zarząd katolików na Białorusi.

W ciągu długoletniej kariery zawodowej uzyskał łącznie 31 nagród i wyróżnień krajowych oraz zagranicznych. Zwiedził 34 kraje, niektóre wielokrotnie. W wielu z nich pracował i uzyskiwał sukcesy jako architekt. Wolne chwile wykorzystywał głównie na rysowanie zabytkowej architektury.

Zawsze był zaangażowany społecznie. Jako młody chłopak należał do patriotycznej organizacji młodzieżowej „Orleta” (1934-1941). Wstąpił również do Związku Niezależnej Mlodzieży Socjalistycznej ZNOS i ZMP (1947 – 1955). Od roku 1946 byl członkiem ZBOWiD. Od 1980 r. jest członkiem „Solidarności” a także przewodniczącym środowiska „Orleta” przy Światowym Stowarzyszeniu Żołnierzy AK. Posiada liczne odznaczenia krajowe i zagraniczne, z których najbardziej ceni Krzyż Virtuti Militari kl. V oraz Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami za zasługi bojowe w powstaniu warszawskim, a następnie walki na szlaku bojowym Warszawa – Berlin.

Od 1949 r. jest członkiem SARP. Należy też do związków twórczych w: Szwajcarii (Richard J. Neutra Institute of Zurych – od 1966), USA (Swedish Artists of Chicago – od 1977), Dubami (Art. Soc. of Dubami – od 1977)

Do Łomży żywil sentyment z uwagi na miejsce swego urodzenia, posiadanie tu związków rodzinnych. Jako architekt-artysta zazdrościł trochę swojemu przyjacielowi także łomżyńskiemu rodakowi, Bogusławowi Chylińskiemu, że to właśnie on zaprojektował Łomżynskie Centrum Kultury , ubolewając jednocześnie, że nie zrealizowano dzieła tego wielkiego jego zdaniem architekta. Z Łomżą, Jedwabnem, Wizną i okolicami wiążą się także jego przeżycia z 1945 roku, gdy jako oficer saperów rozminowywał te tereny. Zachowało się z tego okresu kilka jego rysunków oraz łomżyńskie fragmenty spisanych w kilku tomach maszynopisu wspomnień. Z pierwszą żoną z d. Kościuszko miał czworo dzieci. Syn w wieku 30 lat zmarł w Warszawie. Pozostałe dzieci mieszkają ze swoimi rodzinami w USA, posiadając obywatelstwo amerykańskie, podobnie zresztą jak ich ojciec z podwójnym – amerykańskim i polskim, dzieląc swój emerycki lecz nadal twórczy czas pomiędzy Polskę a Amerykę.